DIỄN ĐÀN NGƯỜI DÂN VIỆT NAM

XÂY DỰNG CÔNG BẰNG THỊNH VƯỢNG NHÂN BẢN

Tranh giành ảnh hưởng Trung - Mỹ ảnh hưởng thế nào tới Đông Nam Á? _Vũ Quốc Ngữ dich.

E-mail Print

Các quốc gia ở Đông Nam Á phản ứng như thế nào với căng thẳng đang gia tăng giữa hai cường quốc?

Tuần này Trung Quốc sẽ tiến hành tập trận bắn đạn thật tại eo biển Đài Loan. Hành động khiêu khích này đi kèm với các cuộc thao diễn hải quân của Hoa Kỳ và Trung Quốc ở Biển Đông. Mặc dù tình hình không tồi tệ như ta tưởng, sự cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc về sự thống trị trong khu vực thực sự đang gia tăng. Đối mặt với cuộc đấu tranh giành ảnh hưởng chính trị của hai cường quốc, các nước Đông Nam Á đang làm những gì có thể và phải duy trì sự độc lập và an ninh tương đối trong bối cảnh này. Trên thực tế, cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều không có ảo tưởng rằng bất kỳ quốc gia Đông Nam Á nào đang ủng hộ họ nói chung hoặc trong một chính sách hoặc hành động cụ thể vì quốc gia đó tin tưởng vào tầm nhìn của họ về một trật tự thế giới lý tưởng.

Tổng thống Hoa Kỳ và Chủ tịch nước Việt Nam tại Hà Nội


Cho đến thời điểm hiện tại, một số đàm phán chính trị mang lại lợi ích cho cả hai bên. Trên thực tế, hầu hết các nước Đông Nam Á đều không chọn bên nào một cách rõ ràng và thay vào đó nói rằng vấn đề lựa chọn chính trị giữa hai nước không phải là "một trong hai" mà là một sự liên tục.

Viết trên New York Times, Max Fisher và Audrey Carlsencho rằng có ba nhóm ở các giai đoạn khác nhau trong sự phát triển liên tục: "chống lại" Trung Quốc, "hướng về" Trung Quốc và "chơi với cả hai bên."

Chúng ta hãy nhìn vào tình hình của một số quốc gia và thái độ của họ về cuộc đối đầu Mỹ-Trung này.

Singapore, đối tác chiến lược của Hoa Kỳ, và Philippines, đồng minh của Mỹ, được nhiều người xếp vào nhóm chống Trung Quốc. Nhưng điều này là sự hiểu nhầm.

Singapore dường như có hệ tư tưởng gần hơn với Hoa Kỳ và thậm chí cung cấp căn cứ tạm thời cho tàu chiến và máy bay của Hải quân Hoa Kỳ để thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát về Trung Quốc. Nhưng có lẽ đúng thực tế hơn thì Singapore giữ một vị trí trung lập, do vai trò hiện tại của Singapore với tư cách là chủ tịch khối ASEAN và là quốc gia đối thoại với Trung Quốc. Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, khi được hỏi về đề xuất của Hoa Kỳ về một thoả thuận an ninh giữa Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ, đã trả lời rằng "Chúng tôi không ủng hộ việc thành lập các khối đối đầu nhau."

Philippines là một ví dụ về một quốcgia với chính sách "chơi với cả hai"- và cho tới giờ thì có vẻ thành công.Tổng thống Rodrigo Duterte đã phá bỏ liên minh quân sự vững chắc vớiMỹ để biến Philipin thành quốc gia trung lập giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, gây nhạc nhiên cho nhiều nhà phân tích và hoạch định chính sách vì họ cho rằng Manila là một đồng minh cứng cựa của Washington. Cho đến nay Philippines đã được hưởng lợi từ mối quan hệ tốt đẹp hơn của nó với Trung Quốc trong khi vẫn duy trì mối quan hệ quân sự - ở một mức thấp hơn trước đây- với Hoa Kỳ.

Một số quốc gia khác ở Đông Nam Á như Campuchia, Lào, Myanmar và có lẽ Thái Lan, một đồng minh của Mỹ, cũng dường như đang hướng tới Trung Quốc, do các ưu đãi kinh tế của Trung Quốc lớn hơn những lợi ích của việc "bảo vệ" quân sự của Hoa Kỳ.

Brunei cũng có thể thay đổi thái độ của mình. Mặc dù là một quốc gia có tuyên bố chủ quyền ở khu vực tranh chấp ở Biển Đông, quốc gia này đã tương đối im lặng trong cả việc tranh chấp này và cuộc tranh giành ảnh hưởng giữa Hoa Kỳvà Trung Quốc. Brunei và Trung Quốc dường như có những yêu sách chồng lấn ở Biển Đông và Brunei có thể đang sử dụng lời tuyên bố của họ như là đòn bẩy để thu hút đầu tư từ Trung Quốc. Nhưng đây là một cuộc trao đổi. Bắc Kinh có thể cố gắng sử dụng con bài kinh tế với Brunei để ngăn chặn sự đồng thuận trong ASEAN liên quan đến các quyết định hoặc tuyên bố trên Biển Đông.

Indonesia có thái độ khác biệt rõ rệt với Trung Quốc về khu vực Biển Đông ở phía bắc và phía đông đảo Natuna thuộc Indonesia, nơi tuyên bố chủ quyền của hai quốc gia có sự trùng lặp. Chính quyền củaTổng thống Donald Trump đang cố gắng tận dụng điều này để khôi phục lại mối quan hệ quân sự Mỹ-Inđônêxia. Tuy nhiên, Indonesia và Hoa Kỳ có quan điểm không giống nhau. Haiquốc gia khác nhau rất nhiều về chính sách và hành động của Hoa Kỳ ở Trung Đông - đặc biệt là sự dịch chuyển gần đây của Đại sứ quán Hoa Kỳ tới Jerusalem. Trong khi Hoa Kỳ coi ASEAN như một khối hữu ích chống lại Trung Quốc, mối quan tâm hiện tại của Indonesia làgiải quyết chính trị nội bộ thay vì đóng vai trò dẫn dắt ASEAN.Thứ nữa là quốc gia này có nhiều dự án đầu tư và hỗ trợ từ Trung Quốc. Thêm vào đó, mối quan hệ quân sự của Hoa Kỳ-Inđônêxia có một quá khứ rắc rối. Vào cuối những năm 1990, quan hệ bị đóng băng vì cáo buộc vi phạm nhân quyền của quân đội Indonesia. Quan trọng hơn, nhiều người Indonesia vẫn còn nghi ngờ động cơ Hoa Kỳ và lo lắng về tác động tiềm tàng gây bất ổn trong khu vực của cuộc cạnh tranh Hoa Kỳ - Trung Quốc. Bộ trưởng Quốc phòng Inđônêxia Ryamizard Ryacudu đã gợi ý rằng "nếu các nước trong khu vực có thể tự giải quyết được tranh chấp ở Biển Đông thì không cần phải lôi kéo quốcgia ngoài khu vực."

Việt Nam cũng có sự khác biệt rõ rệt với Trung Quốc về Biển Đông. Việt Nam có chính sách "đa dạng hóa và đa phương hóa" về quan hệ với các cường quốc, và Hoa Kỳ đã cố gắng tận dụng điều này cũng như mối quan ngại của Việt Nam về Trung Quốc. Nhưng Việt Nam kiên quyết không liên kết. Thật vậy, chính sách lâu dài của quốc gia này là "ba không" - không tham gia liên minh quân sự, không cho phép căn cứ quân sự nước ngoài trên lãnh thổ Việt Nam, và không dựa vào một quốc gia để chống lại một quốc gia khác. Trong khi đó, Việt Nam vẫn tiếp tục có mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc và dường như đã đạt đến một thoả thuận không bền vững với Trung Quốc về tranh chấp ở Biển Đông. Trong khi vị thế của Việt Nam có vẻ như là chống Trung Quốc, nhưng không thể nói nước này thân Mỹ.

Một điều khá chắc chắn là cân bằng trong quan hệ với Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ ngày càng trở nên quan trọng và khó khăn hơn đối với các nước Đông Nam Á. Nó cũng sẽ làm suy yếu sự thống nhất của ASEAN và làm suy yếu tính "trung tâm" và ảnh hưởng của tổ chức này đối với các vấn đề an ninh trong khu vực.Trung Quốc đang hưởng lợi từ sự chia rẽ của ASEAN về các vấn đề Biển Đông.

Tác giả Mark J. Valencia là nghiên cứu viên cao cấp tại Học viện Nghiên cứu Biển Đông tại Haikou, Trung Quốc

Nguồn: The Diplomat

Share

scroll back to top
 

TIN MỚI NHẤT