DIỄN ĐÀN NGƯỜI DÂN VIỆT NAM

XÂY DỰNG CÔNG BẰNG THỊNH VƯỢNG NHÂN BẢN

Trò chuyện cùng Tiến Sĩ-nhạc sĩ Piano Đỗ Bằng Lăng về âm nhạc (kỳ 1)_BĂNG HUYỀN
E-mail Print

Tiến sĩ nhạc sĩ piano Đỗ Bằng Lăng và chồng là tiến sĩ nghệ sĩ thổi kèn trumpet James Sherry cùng lập ra trường nhạc Mindful Music Academy ở thành phố Costa Mesa khoảng hai năm nay, khi vợ chồng cô cùng ba con chuyển từ tiểu bang Iowa về sống tại Quận Cam. Trường nhạc Mindful Music Academy chuyên dạy các nhạc cụ Piano, Guitar, Guitar Hawaii, cello, kèn Trumpet...

Trước khi đến Mỹ năm 1996, cô Bằng Lăng và bố mẹ từng định cư tại Canada sau biến cố tháng 4 năm 1975. Bằng Lăng đã tốt nghiệp cử nhân piano và cao học tại nhạc viện Quebec (Conservatory) Canada và tốt nghiệp bằng tiến sĩ tại đại học Montreal, Canada. Cô đã nhận được giải thưởng từ các cuộc thi quốc gia và quốc tế. Cô nhận được nhiều giải thưởng và tài trợ từ các tổ chức như Hội Đồng Nghệ Thuật Canada, Bộ Văn Hóa của Canada và Pháp, Faculté des étudesSupérieures, Fonds des Amis de l'Art và FCAR, Stepping Stone International, CMC (Cuộc thi âm nhạc Canada quốc gia), Giải thưởng Quốc tế Joanna Hodges, The Missouri Southern International, Baldwin, Prix d'Europe.

Tiến sĩ Đỗ Bằng Lăng đã được Đài Phát Thanh Canada thu âm trong buổi ra mắt tại nhiều địa điểm khác nhau ở Montreal như một phần của chương trình phát thanh như “Les Jeunes Artistes,” “La Voix du Maỵtre,” “ Radio Concert,” “Début Series,” “Music from Montreal” và “Arts Tonight.”

                                     
                                               Tiến sĩ-nhạc sĩ piano Đỗ Bằng Lăng (banglangdo.com)

Tiến sĩ Bằng Lăng còn là người chiến thắng trong các cuộc thi trình tấu piano, cô đã chơi concerto với dàn nhạc Quebec Conservatory, dàn nhạc University of Montreal và dàn nhạc Houston Civic.

Tiến sĩ Đỗ Bằng Lăng là thành viên của MTAC và CAPMT / MTNA với tư cách là Giáo Viên Âm Nhạc được Chứng Nhận Toàn Quốc (NCTM) tại Hoa Kỳ.

Bài viết này xin gửi đến quý độc giả nhật báo Viễn Đông những chia sẻ của Tiến sĩ Đỗ Bằng Lăng về thế giới âm nhạc qua nhạc cụ dương cầm, cùng những kinh nghiệm của cô qua việc học piano và các kỳ thi piano, kinh nghiệm giảng dạy và ước mong truyền thụ cho các học trò tình yêu âm nhạc của một nhà giáo giàu tâm huyết.

Vì sao lại có hứng thú với piano và đã theo học piano từ lúc mấy tuổi?

Đỗ Bằng Lăng cho biết, “Khi tôi 5 tuổi, bố mẹ đã đưa tôi đến gặp thầy Nguyễn Cầu tại Sài Gòn. Thầy Nguyễn Cầu lúc bấy giờ đang dạy tại trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn. Bố mẹ tôi có cây đàn piano ở nhà, nên đem tôi đến gặp thầy và hỏi thầy thử xem tôi có khiếu không, thì mới cho học, còn nếu không thì thôi.
“Tôi sẽ nói kỹ hơn trong phần sau, về việc có khiếu hay không có khiếu khi cho con học nhạc. Tôi không tin là có khiếu thì mới học được nhạc. Vì mỗi người có khiếu khác nhau.

“Tuần đầu tiên thầy Nguyễn Cầu dạy tôi Do Re Mi Fa Sol, rồi nói tôi về nhà tập trong một tuần, tuần sau quay lại gặp thầy. Trong tuần đó bố mẹ kèm cho tôi tập chơi các nốt nhạc trên đàn piano. Con nít mà, học cái gì mới thì dĩ nhiên thích rồi. Ở nhà bố mẹ tôi vốn rất thích nghe nhạc, bố tôi thích nghe nhạc cổ điển Tây Phương, nhạc giao hưởng… vì vậy ngay từ nhỏ tôi đã được nghe nhạc rất nhiều. Tôi nghĩ, cần phải nghe nhiều nhạc, chuyện đàn gắn với chuyện nghe nhạc với nhau rất nhiều.

“Sang tuần thứ hai trở lại gặp thầy Nguyễn Cầu, thầy thử tay của tôi và lúc đó thầy biết tôi hiểu được nốt nhạc. Nên thầy nói tôi thử nghe nốt này, có nhận ra nốt gì không. Tôi trả lời đúng, sau đó thầy thêm một hai nốt cùng một lúc với nhau, tôi vẫn trả lời được. Sau đó thầy bỏ 10 ngón tay xuống đàn, đập 10 phím khác nhau, hỏi tôi có nghe được nốt gì không. Tôi cứ thế đọc ra từng nốt cho thầy.

“Lúc đó thầy cho bố mẹ tôi biết tôi có perfect pitch (khả năng xác định cao độ âm thanh- nghe nhạc đoán nốt) rất tốt. Giống như một em bé, khi được dạy đây là màu đen, màu trắng, thì khi hỏi lại, em bé sẽ nói đúng màu đó là màu đen, hay màu trắng. Khả năng perfect pitch là trời cho. Một đứa trẻ khi sanh ra, nếu được dạy nốt nhạc, thì biết phân biệt được cao độ nốt nhạc khác nhau. Theo những nghiên cứu cho thấy, số người trên thế giới chỉ có khoảng 5 phần trăm là có perfect pitch. Nhưng trong số 5 phần trăm người có perfect pitch không phải ai cũng có cơ hội được học nhạc. Có những người có perfect pitch, nhưng không thể trở thành nhạc sĩ, vì họ không có cơ hội học nhạc, thứ hai là họ không có người giúp đỡ họ trong quá trình đi học.
“Tôi bước vào âm nhạc, là nhờ có bố mẹ giúp đỡ, nhất là mẹ tôi luôn ở cạnh, giúp tôi tập luyện mỗi ngày.”
*
Trên mạng internet có một bài viết giải thích rõ về Perfect Pitch, xin được trích lại trong bài viết này.
“Perfect Pitch là khả năng hiếm gặp của một người có thể nói tên note nhạc của một âm thanh (định âm) bất kì, mà không cần tham khảo cao độ tương đối của một note nhạc nào khác được cho sẵn. Nghĩa là, khi người có Perfect Pitch được yêu cầu hát một note nhạc bất kì, (VD: note Rê thăng D#), họ có thể hát được không mấy khó khăn mà không cần sự trợ giúp của một nhạc cụ nào.

“Theo một nghiên cứu, tỉ lệ người có Perfect Pitch trên toàn dân số Mỹ là 1/10000, và với các quốc gia sử dụng hệ thống ngôn ngữ có trầm bổng như Việt Nam, Trung Quốc, hay Mandarin, tỉ lệ này cao hơn hẳn. Quan trọng nhất, Perfect Pitch được nhìn nhận rộng rãi là một dấu hiệu của một nhạc sĩ lỗi lạc, và là món quà hiếm được trao tặng cho một số rất ít người xuất chúng. Perfect Pitch cũng được tìm thấy ở một số nhạc sĩ, ca sĩ đi vào lịch sử nền âm nhạc thế giới như Ludwig van Beethoven, Michael Jackson hay Ella Fitzgerald.
“Người ta đã chứng minh được, không một người lớn nào có thể luyện tập được để có khả năng Perfect Pitch. Để đạt được Perfect Pitch, một đứa trẻ cần được tiếp xúc với âm nhạc trong một Giai đoạn quan trọng, khi trẻ đang phát triển ý thức, chính xác là từ 4-6 tuổi. Theo nghiên cứu của Đại học âm nhạc Ichiyonkai, dù kĩ năng này có thể được luyện tập một cách đúng cách để có thể đạt được khả năng này, những đứa trẻ trên 6 tuổi gặp khó khăn để luyện tập được perfect pitch, và khó khăn này gia tăng khi trẻ lớn hơn nữa. Gần như là bất khả thi để một đứa trẻ trên 9 tuổi có thể luyện tập được khả năng này.
“Thật tệ phải không, có lẽ bạn đã qua thời để luyện được năng lực này rồi! Tuy nhiên…
“Con bạn vẫn còn có thể phát triển khả năng này nếu dưới 6 tuổi!

“Giáo sư Diana Deutsch, Chủ tịch của Society for Music Perception and Cognition (tạm dịch: Cộng đồng Nhận thức và Tri thức Âm nhạc) đưa ra lời khuyên với các bậc phụ huynh muốn phát triển năng khiếu âm nhạc của con như sau:

“Nếu con của bạn có đàn organ hoặc piano ở nhà, sử dụng giấy dán để gán tên của từng note nhạc lên đó, giúp chúng có thể gán được mỗi cao độ note nhạc với một chữ cái chúng đã được học.
“Cách duy nhất để trẻ có thể phát triển khả năng này là đứa trẻ được tiếp xúc với âm nhạc ngay từ khi còn rất nhỏ. Và nếu bạn muốn con có thể có được năng lực này, con cần được học một nhạc cụ trước khi lên 7 tuổi!”
*
Cô Bằng Lăng cho biết, 5 tuổi cô học đàn piano với thầy Nguyễn Cầu. Khi cô gần 6 tuổi, cô đi thi vào trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn.

Cô kể, “Lúc học với thầy, thầy thường nói sao tôi chơi đàn nhanh quá. Vào hôm đi thi, mọi người cùng ngồi chờ thi, chơi cùng một bài nhạc như nhau. Trong khi ngồi chờ đến lúc thi, tôi thấy có hai em thi trước tôi, chơi rất chậm. Vì vậy tới khi tôi lên sân khấu thi, tôi cũng chơi y chang tốc độ chậm như vậy, vì tôi nghĩ tôi cũng cần phải chơi chậm như vậy. Vì chơi chậm quá, nên tôi bị rớt.

“Bố mẹ và thầy hỏi sao tôi lại chơi quá chậm vậy, trong khi mọi lần khi học thì chơi quá nhanh. Tôi đâu có biết, vì con nít mà, thấy người thi trước mình chơi chậm, thì bắt chước cũng chơi chậm theo.

“Còn khi thi nhạc lý, nhờ có khả năng nhận được nốt nhạc xuất sắc, tôi đậu phần lý thuyết. Tôi thi lần thứ hai phần đàn piano thì đậu vào Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn.”

Khi qua định cư tại Canada, lý do nào đã khiến Đỗ Bằng Lăng quyết định tiếp tục học chuyên ngành Piano?
Cô cho biết, “Khi tôi 9 tuổi, biến cố năm 1975, gia đình tôi đã di tản qua Canada. Nhờ có vị linh mục quen với gia đình, mách nước cho biết bên Canada nơi gia đình tôi sống bấy giờ có trường Quốc Gia Âm Nhạc thuộc Viện Âm Nhạc của Canada tại thành phố Montreal, thí sinh thi đậu vào sẽ cho học nhạc miễn phí, bố mẹ nghe vậy cho tôi thi thử.

“Thời bấy giờ, tỉnh Quebec có một số trường âm nhạc của chính phủ Canada ở một vài thành phố của tỉnh Quebec. Học sinh thi đậu vào học, được miễn phí hết. Nhưng mỗi năm đều phải thi. Nếu dưới 80 hay 85 phần trăm thì bị bỏ ra, không tiếp tục học nữa. Trường này dạy theo chương trình Conservatory lớn nhất bên Paris của Pháp, ngoài ra còn có những Conservatory nhỏ hơn tại Lyon, Marseille… Học sinh học nhạc tại đây học sau giờ học chính ở trường học văn hóa vào ban ngày, và học vào ngày cuối tuần.

“Tôi thi đậu, và được học với thầy Heller, là vị thầy nổi tiếng thời đó. Thầy Heller là thầy dạy cho Marc Andre Hamelin (hơn tôi 5 tuổi). Marc Andre Hamelin ngày nay nổi tiếng lắm.

“Lúc đó tôi mới qua Canada, đang học tiếng Pháp (vì Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính được sử dụng tại Quebec và một số vùng ở Ontario, New Brunswick và Manitoba của Canada), mà thầy Heller thì chỉ nói tiếng Anh thôi, tôi thì lại không học tiếng Anh. Thành ra mỗi lần đi học, bố tôi phải đi theo để thông dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt, nhưng tiếng Anh của bố tôi lúc đó cũng không giỏi lắm. Vì vậy lúc đó tôi học rất khổ sở.
“Tôi không thích học với ông thầy, vì tôi không hiểu ông thầy nói gì. Mà theo giáo dục văn hóa Á Đông, lúc nào mình cũng im thin thít, không dám nói gì. Thầy dạy thì chỉ dạ với không chứ không dám nói thêm gì hết. Ông thầy bực mình quá, vì ông chưa bao giờ dạy học trò Á Đông nào hết. Có một hôm ông thầy bực quá, tự nắm tóc của ông và nói Tại sao con giống xác ước Ai Cập vậy, không biết đặt câu hỏi gì hết, không biết nói ra diễn tả gì hết. Mặt mũi lúc nào cũng nghiêm trọng hết.

“Vì chơi trong ngành nhạc, người chơi nhạc phải có diễn tả. Tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam, quen cách giáo dục của Á Đông, thành ra không dễ gì để diễn tả ra những suy nghĩ của mình. Cuối cùng ông thầy đã bỏ cuộc sau hai năm dạy tôi. Thầy Heller quyết định chuyển tôi qua giáo viên khác dạy. Chuyển cho tôi qua học với cô giáo Belanger.

“Cô giáo Belanger mới mất cách nay vài năm. Bà không có chồng con, nên cả cuộc đời bà xem học sinh như con của mình. Bà bỏ rất nhiều công sức dạy dỗ học trò. Bà rất thương tôi. Ngày đầu tiên học bà, bà không nghe tôi chơi gì hết. Vì mỗi năm phải thi để xem có được tiếp tục học nữa không, thì các thầy cô giáo dạy piano trong trường đều phải nghe các học sinh thi.

“Bà nói rằng bà đã nghe tôi chơi khi thi vào trường và muốn dạy tôi lắm, nhưng sau hai năm qua, sao tôi không tiến bộ gì hết. Bao nhiêu công của thầy Heller dạy dỗ, bao nhiêu công của bố mẹ bỏ ra đưa tôi đi học. Khi nghe bà giáo la vậy. Tôi chỉ biết ngồi khóc. Thật sự lúc đó tôi vẫn chưa yêu thích học đàn piano. Tôi chỉ tập đàn khi bị mẹ ngồi cạnh kiểm tra thôi.

“Nhưng từ từ học với bà giáo khoảng hai năm sau, tôi mới bắt đầu thích học đàn. Vì bà giáo này có nhiều cách dạy rất tốt, mà sau này tôi muốn áp dụng cách dạy đó cho học trò tại trường nhạc của tôi. Nhưng điều này rất khó nói chuyện với các phụ huynh ở đây hiểu được điều đó lắm.

“Những điều hay mà bà giáo Belanger dạy tôi, tôi xin nhắc lại, ví dụ giáo viên yêu cầu học trò cần phải đi học thêm ngoại khóa vào chiều thứ Sáu, phải đến học trong group class chơi cho nhau nghe, để nghe và học trong lúc nghe các bạn khác chơi. Mỗi tuần, không chỉ học riêng với giáo viên, mà còn dành thời gian đi dự group class lớp học chung đó nữa.

“Trong lúc học chung ngoại khóa, giáo viên nói về kỹ thuật, về gam chạy thế nào, tay phải chạy thế nào, học nhạc lý... học phân tích bài đó để nhớ nhanh hơn, và tìm được cách diễn tả riêng cho bài nhạc đó. Nhưng phải dựa trên những gì tác giả viết ra rồi, chứ không phải muốn diễn tả thế nào, thì cứ diễn tả. Học ngoại khóa này, chúng tôi biết thêm về lịch sử, bí mật của bài nhạc đó ra đời.

“Nhờ học lớp chung, biết phân tích, biết người bạn học chung trong giờ ngoại khóa chơi đàn bị phạm lỗi gì để mình tránh lỗi đó, cô giáo còn yêu cầu học sinh phải có ý kiến cá nhân nữa. Các học sinh nhiều lứa tuổi khác nhau cùng đến lớp học chung đó, mình học được từ những người khác cách chơi. Đến khi mình phải chơi bài nhạc đó thì mình đã thuộc hết bài nhạc rồi.

“Trong chương trình học Conservatory mà tôi theo học, cao nhất của chương trình này tương đương bằng cử nhân bên Mỹ. Chương trình học này không tính buổi học, mà chỉ tính vào khả năng người học thôi, nên khi mình thi phần hát, hay nghe nhạc viết nốt, nghe được bốn bè để viết ra, thì cho lên học lớp cao. Khi tôi vào học, còn trẻ tuổi, nên khi 15 tuổi, tôi đã học xong khóa học.

“Trong thời gian đó, tôi vẫn học trường văn hóa, bấy giờ tôi muốn trở thành nhà khoa học, vì hồi đó tôi mê học toán lắm. Thường nhạc và toán đi đôi với nhau. Do đó khi học lên đại học, tôi lấy chuyên ngành Management Science (Toán Tin Học) tại đại học Đại học McGill ở Quebec. Khi đó tôi học gần xong đại học, nhưng song song đó tôi vẫn học tại trường nhạc vào tối và cuối tuần, tôi đã được bà giáo Belanger khuyên đi thi piano và đã thắng nhiều giải thưởng khác nhau.”

Tại sao lại chọn trở thành giáo sư dạy nhạc mà không phải là nghệ sĩ trình diễn?

Tiến sĩ Đỗ Bằng Lăng cho biết, “Nhờ bà giáo Belanger khuyến khích tôi đi thi piano, nên tôi đã có giải thưởng từ lúc 14, 15 tuổi. Bà giáo là một nhà giáo rất tốt trong việc dạy học, ngoài việc yêu cầu học sinh dự lớp học chung vào mỗi tối thứ Sáu, bà còn là một người rất cởi mở, khiêm nhường, luôn nói các thầy cô giáo khác có những cái tốt. Nên bà thường mang học trò đi dự những master class do các thầy cô giáo có bằng master nổi tiếng khắp thế giới đến thành phố dạy cho một thầy cô giáo khác nhau. Có nhiều giáo viên sợ đưa học trò đến dự những master class đó, sẽ bỏ mình đi qua học các giáo viên khác. Còn bà giáo Belanger thì không như vậy.

“Tôi đã được bà giáo dắt đi dự những lớp master class và được học với biết bao giáo viên nổi tiếng khác nhau. Nhờ vậy tôi càng ngày càng yêu thích học piano. Nhờ thắng những giải thưởng piano, cho tôi cơ hội đi qua Pháp học một năm, tôi còn được qua Tây Ban Nha học ngắn hạn. Chính vì vậy, tôi đã quyết định ngưng học đại học ngành Toán- Tin, để chuyển hẳn sang piano.

“Trong khoảng thời gian từ 20 tuổi đến 30 tuổi, tôi đi thi tranh giải và giành được các học bổng khác nhau về piano và đi học là chính.

“Tại Canada có nhiều học bổng dành cho thí sinh dự thi các cuộc thi piano, tôi ghi danh tham dự, thường khi mình thắng giải, các giải thưởng là dành được học bổng để học thêm nâng cao. Nhờ vậy tôi học lấy bằng Cao học và bằng Tiến sĩ cũng từ những cuộc thi thắng giải được cấp học bổng toàn phần để học lấy hai bằng cấp này. Trong thời gian học, tôi có đi thi và đi dạy trong lúc học.

“Trong lúc tôi học để hoàn tất bằng Tiến sĩ, tại Canada có một giải thưởng trình tấu nhạc cổ điển đương đại (contemporary classical music). Dự thi giải này, tôi phải học những bài nhạc thuộc thể loại này để đàn. Nhưng kỳ thi cũng đòi hỏi thí sinh phải chơi được nhạc cổ điển của những nhà soạn nhạc như Beethoven. Thi giải thưởng này, tôi đoạt giải 1.

“Nhờ thắng giải này, tôi được ban tổ chức lo cho tôi tất cả mọi thứ, cho tôi đi lưu diễn khắp nước Canada trong một năm, với lịch trình được ban tổ chức sắp xếp tất cả từ chuyện ăn ở, di chuyển, và có thù lao. Chính thời gian lưu diễn một năm này, giúp tôi nhận ra rằng mình không thích hợp trở thành nghệ sĩ trình diễn. Vì rất cô đơn, không có ai trò chuyện.

“Khi trình tấu trên sân khấu thì mình không cô đơn, vì có khán giả. Sau khi buổi diễn kết thúc thì mình trò chuyện với khán giả. Nhưng sau đó là về khách sạn, di chuyển. Vì vậy, tôi nghĩ, nếu một năm có 52 tuần, mình đi lưu diễn suốt 40 tuần như vậy thì buồn lắm. Mình chỉ được gặp khán giả và những nhà bảo trợ thôi. Đời sống sẽ chỉ có nghệ thuật thôi.

“Lúc học piano thì ai mà không muốn mình được trình diễn, sống được bằng nghề mình yêu thích, nhưng nhờ thắng giải và đi lưu diễn một năm đã giúp tôi nhận ra mình không thích trở thành nghệ sĩ trình diễn. Tôi nhận ra đây không phải đời sống mình muốn.

“Sau một năm lưu diễn kết thúc, tôi tiếp tục học lấy bằng Tiến sĩ và dạy đàn, nhờ đi dạy, tôi thấy mình hợp với việc dạy học hơn là nghệ sĩ trình diễn.”
(Còn tiếp)

Bài BĂNG HUYỀN

VienDongDaily,com

Share

scroll back to top
 

TIN MỚI NHẤT